Ngày 23/9/2026 tại New York, bên lề Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc, Thượng nghị sĩ Steve Daines, thành viên Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Hoa Kỳ đã không “tiếc lời” ca ngợi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.
Đánh giá về bài phát biểu của nhà lãnh đạo Việt Nam, ông Daines khẳng định “thế giới cần nhiều hơn những quốc gia có trách nhiệm và những nhà lãnh đạo có tầm nhìn như ông Tô Lâm”.
Ngay lập tức, phát biểu này trở thành tâm điểm của truyền thông nhà nước và đã được khai thác một cách hết công suất. Trong bối cảnh sự mờ nhạt của người đứng đầu Việt Nam phát biểu tại diễn đàn của Liên Hợp Quốc dường như không có người nghe.
Điều đó, đã khiến cho giới quan sát quốc tế đặt câu hỏi nghi vấn: Phải chăng đây chỉ là một sản phẩm truyền thông được dàn dựng, một màn khen ngợi mang tính xã giao để đánh bóng hình ảnh cho ông Tô Lâm?
Đáng chú ý, nghi vấn ấy càng có thêm cơ sở khi dư luận chỉ ra một thực tế: Dù đã ba lần đặt chân đến nước Mỹ trên cương vị người đứng đầu, song ông Tô Lâm vẫn chưa nhận được lời mời thăm chính thức cấp Nhà nước từ Tổng thống Donald Trump.
Cho dù, phải bỏ qua bản chất vận hành của ngoại giao đa phương cũng như các nguyên tắc lễ tân quốc tế. Việc ông Tô Lâm đến Mỹ thời gian qua chủ yếu gắn liền với các phiên họp của Liên hợp quốc tại New York.
Theo thông lệ quốc tế, nguyên thủ dự hội nghị đa phương không đến Mỹ theo diện lời mời từ Tổng thống Mỹ. Việc ông Tô Lâm chưa có một chuyến thăm Nhà Trắng không phản ánh sự lạnh nhạt hay thất bại ngoại giao với chính quyền Donald Trump.
Tuy nhiên, bản chất thực sự của quan hệ Việt – Mỹ hiện nay không nằm ở những lời tuyên bố hào nhoáng hay các nghi thức trải thảm đỏ bề nổi, mà đang bị chi phối bởi một con số vô cùng căng thẳng. Đó là: 114 tỷ USD.
Đây là, con số thặng dư thương mại kỷ lục của Việt Nam đối với Mỹ trong nửa đầu năm 2026 đã biến Việt Nam thành đối tác thâm hụt thương mại lớn nhất của Washington, đã vượt qua cả Trung Quốc lẫn Mexico. Nó cũng là hệ quả trực tiếp từ việc dịch chuyển chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc để né thuế quan theo chủ trương của Bắc Kinh.
Điều đó, đã khiến nước Mỹ đặc biệt lo ngại và liên tục tiến hành các cuộc điều tra theo Mục 301 về hành vi gian lận xuất xứ, và nghi ngờ Việt Nam là điểm trung chuyển cho hàng hóa Trung Quốc mượn nhãn để vào thị trường Mỹ.
Đây mới chính là “hòn đá ngáng đường” lớn nhất, là bài kiểm tra sinh tử cho năng lực lãnh đạo cũng như là lý do tại sao Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn không mời Tô Lâm thăm chính thức nước Mỹ.
Và chính là lý do vì sao trong cuộc phỏng vấn trực tiếp với truyền thông quốc tế tại New York vừa qua, ông Tô Lâm đã không né tránh theo lối “không khảo mà đã xưng”.
Theo đó, nhà lãnh đạo Việt Nam đã thẳng thắn bác bỏ cáo buộc trung chuyển hàng hóa cho Trung Quốc, đồng thời khẳng định “thương mại phải thực chất và sản phẩm phải do chính người Việt Nam làm ra”.
Quan trọng hơn, thay vì sa vào các cuộc tranh cãi pháp lý sa lầy, ông Tô Lâm đã chủ động xoa dịu Washington bằng các cam kết gia tăng nhập khẩu hàng hóa từ Mỹ để tự động thu hẹp khoảng cách thâm hụt giữa 2 nước.
Theo giới quan sát quốc tế, người Mỹ đang cần một chuỗi cung ứng thay thế an toàn tại Đông Nam Á, còn Việt Nam đang bằng mọi giá phải giữ vững thị trường xuất khẩu sống còn của mình.
Do đó, câu nói của Thượng nghị sĩ Steve Daines cũng chỉ phản ánh sự ghi nhận của một bộ phận nước Mỹ đối với cách Việt Nam tự biết mình như một đối tác thương mại thực dụng, trách nhiệm.
Nhà nước Việt Nam và ông Tô Lâm nên nhớ quan hệ Việt – Mỹ không vận hành bằng những tuyên bố luyên thuyên hay các cuộc gặp xã giao vô bổ.
Mà phải được dẫn dắt bởi sự sòng phẳng về lợi ích kinh tế và chiến lược đôi bên cùng có lợi.
Trà My – Thoibao.de
