Bộ Công an đề xuất phạt cá nhân tới 1,5 tỷ đồng: Răn đe hay “hủy diệt” người dân?

Ngày 26/10/2026, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang đã chính thức trình trước Quốc hội dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) với những điều chỉnh quy mô lớn về khung xử phạt, thẩm quyền cũng như các biện pháp cưỡng chế thi hành.

Đáng chú ý, đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa từ một tỷ đồng lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân, và từ 2 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức đã ngay lập tức trở thành tâm điểm tranh cãi gay gắt.

Không dừng lại ở đó, dự thảo còn kéo dài thời hiệu xử phạt lên từ 2 đến 3 năm, đồng thời cho phép xử phạt không cần lập biên bản, và kèm theo hàng loạt biện pháp cưỡng chế mạnh.

Cụ thể như, tạm hoãn xuất cảnh, cắt điện nước, chặn truy cập internet hay thậm chí niêm phong cơ sở kinh doanh trong các trường hợp cần thiết.

Theo giới quan sát quốc tế, việc siết chặt kỷ cương pháp luật trong các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe, an toàn tính mạng và môi trường sống…, của cộng đồng là một yêu cầu hoàn toàn chính đáng.

Tuy nhiên, tính hợp lý của một đạo luật phải được đo lường bằng khả năng chi trả và tính thực thi trong đời sống thực tế của mọi người dân. Khi đặt con số 1,5 tỷ đồng tiền phạt vào tương quan với bức tranh kinh tế của người dân Việt Nam, với sự chênh lệch là vô cùng lớn.

Theo Tổng cục Thống kê, mức phạt tối đa áp dụng cho một cá nhân tương đương với với thu nhập bình quân của một người lao động năm 2025 – khoảng 6 triệu đồng/tháng, và khoản tiền phạt này bằng tổng thu nhập tích lũy liên tục trong khoảng 20,8 năm làm việc mà không hề chi tiêu cho bất kỳ nhu cầu sinh hoạt tối thiểu nào.

Con số mang tính “triệt buộc” này khiến dư luận không khỏi hoài nghi về ranh giới giữa một chủ trương răn đe thuần túy và một bản án mang tính “hủy diệt” về mặt tài chính đối với cá nhân vi phạm.

Công luận cho rằng, một quy định xử phạt hành chính khi vượt quá xa năng lực tài chính của đại đa số người dân sẽ rất dễ dẫn đến tình trạng vỡ nợ, đồng thời đẩy họ vào đường cùng thay vì giúp họ nhận thức và sửa chữa sai lầm.

Đây chính là lý do vì sao trong phiên thẩm tra dự thảo luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đã thẳng thắn chỉ ra những nguy cơ hết sức nguy hiểm này.

Dù thừa nhận việc nâng mức phạt có thể tạo ra áp lực tâm lý răn đe mạnh mẽ hơn, song ông Hiếu lưu ý rằng một khi khung tiền phạt đặt ra quá cao, không tương thích với thực trạng tài chính của người dân và doanh nghiệp, tính hiệu quả trong thực thi sẽ bị giảm sút nghiêm trọng.

Vẫn theo ông Phan Chí Hiếu, khi người vi phạm khi không có khả năng chấp hành sẽ dẫn đến tình trạng tồn đọng hồ sơ cưỡng chế, làm vô hiệu hóa tác dụng của luật và tạo thêm áp lực nặng nề lên bộ máy thi hành án.

Do đó, đại diện cơ quan thẩm tra của Quốc hội đã đề nghị Bộ Công an nghiên cứu các giải pháp mang tính phòng ngừa bền vững hơn, thay vì chỉ tập trung vào việc đẩy khung tiền phạt lên kịch trần.

Công luận cho rằng, các biện pháp như bắt buộc khắc phục hậu quả, tước giấy phép hành nghề hay đình chỉ hoạt động có thời hạn hoàn toàn có thể tạo ra hiệu ứng răn đe mà không gây ra những xáo trộn về mặt xã hội.

Bên cạnh đó, việc mở rộng quyền hạn cho phép ngành công an áp dụng các biện pháp như ngừng cung cấp các dịch vụ hay phạt nguội không cần lập biên bản cũng đặt ra những yêu cầu khắt khe về mặt kiểm soát quyền lực.

Nếu không có những cơ chế giám sát minh bạch, việc áp dụng nhanh chóng các hình thức cưỡng chế này có thể ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp và hoạt động sản xuất kinh doanh của người dân.

Nếu đề xuất nâng mức phạt tiền cao quá mức không dựa trên mức thu nhập thực tế, sẽ làm phai nhạt niềm tin của công chúng và biến những công cụ quản lý thành rào cản đối với sự phát triển kinh tế xã hội.