Bóng ma Đồng Tâm có thể quay lại ở các siêu dự án mới Vĩnh Hưng - Ba Vì, Hà Nội?

Quyết định đưa các dự án quy mô lớn tại khu vực Vĩnh Hưng và Ba Vì vào diện thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng đang đặt chính quyền thành phố Hà Nội trước một bài toán quản trị đầy áp lực.

Sắc lệnh pháp lý này đồng nghĩa với việc cơ quan chức năng được quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nếu người dân không tự nguyện bàn giao mặt bằng. Khi quyền tự thỏa thuận giá của người dân bị tước bỏ để nhường chỗ cho mệnh lệnh hành chính.

Công luận lập tức đặt câu hỏi về một kịch bản cực đoan nhất, đó là, liệu bài học đau xót từ vụ xung đột đất đai tại Đồng Tâm, Mỹ Đức – Hà Nội năm nào có nguy cơ tái diễn nếu người dân chọn con đường bất tuân và phản kháng đến cùng?

Theo giới phân tích quốc tế, để trả lời câu hỏi gai góc này, cần nhìn thẳng vào bản chất của các dự án mà chính quyền thủ đô Hà Nội đang triển khai hiện nay.

Khác với sự mập mờ, tranh chấp kéo dài nhiều thập kỷ về ranh giới giữa đất quốc phòng và đất nông nghiệp tại Đồng Tâm, các dự án tại Vĩnh Hưng và Ba Vì được thiết lập trên một nền tảng pháp lý đồng nhất ngay từ đầu.

Danh mục thu hồi đất đã được Hội đồng Nhân dân thành phố thông qua công khai, bám sát các điều khoản nghiêm ngặt của Luật Đất đai.

Khung pháp lý “hoàn hảo” này một mặt trao quyền lực tuyệt đối cho Nhà nước trong việc giải phóng mặt bằng để phục vụ hạ tầng, mặt khác cũng triệt tiêu sự phản kháng có tổ chức.

Hơn nữa, Đồng Tâm vốn là một làng xã nông nghiệp thuần túy với tính kết nối dòng tộc, huyết thống khép kín, đã tạo điều kiện cho sự phản kháng cực đoan và đồng thuận kéo dài.

Trong khi, Vĩnh Hưng là một địa bàn đô thị hóa nhanh chóng với mật độ dân cư cao, thành phần dân cư phức tạp và lợi ích đất đai phân mảnh giữa các nhóm sở hữu rất khác nhau.

Sự phân rã về mặt lợi ích kinh tế ở một đô thị cửa ngõ như Vĩnh Hưng hay địa bàn bán sơn địa như Ba Vì khiến việc hình thành một mặt trận bất tuân mang tính vũ trang hay bạo động quy mô lớn trở nên bất khả thi.

Hơn thế nữa, biến cố Đồng Tâm năm 2020, là một bài học xương máu mà cả hệ thống an ninh lẫn ban lãnh đạo Ba Đình không bao giờ lơ là. Giới chức lãnh đạo thủ đô hiểu rõ rằng sự áp đặt thô bạo mà thiếu đi sinh kế hậu thu hồi chính là mồi lửa cho mọi cuộc khủng hoảng.

Đó là lý do trong các kế hoạch hiện tại, cách tiếp cận đã thay đổi rõ rệt từ thế đối đầu sang thế phòng ngừa và xoa dịu từ sớm.

Mà phương án bố trí hơn 14 héc ta đất để xây dựng khu chung cư tái định cư tại chỗ cho hàng ngàn hộ dân Vĩnh Hưng, kết hợp ưu tiên không gian thương mại để bảo đảm việc làm, chính là nỗ lực triệt tiêu nguyên nhân gốc rễ của các vụ khiếu kiện kéo dài.

Chính quyền Hà Nội cũng liên tục tổ chức các cuộc đối thoại, lấy ý kiến trực tiếp nhằm minh bạch hóa dòng tiền đền bù, để tránh việc tạo ra những cú sốc tâm lý cho người bị mất đất.

Tuy vậy, giới quan sát vẫn cảnh báo về những rủi ro tiềm ẩn khi ranh giới giữa lợi ích quốc gia và lợi ích thương mại đang bị các nhóm lợi ích đang nỗ lực thao túng.

Nếu cơ chế giám sát từ các cơ quan tư pháp, báo chí và Mặt trận Tổ quốc bị vô hiệu hóa, sẽ dẫn đến việc áp giá đền bù bất công, làn sóng bất tuân dân sự vẫn có thể bùng phát.

Nhưng, nếu người dân vẫn kiên quyết chọn cách phản kháng cực đoan, thì kịch bản thực tế nhất sẽ là chính quyền kiên quyết tổ chức cưỡng chế dưới sự bảo vệ nghiêm ngặt của các lực lượng phản ứng nhanh, đồng thời tách và xử lý hình sự các cá nhân kích động.

Do đó, sẽ không có một Đồng Tâm thứ hai, bởi cái giá phải trả cho sự bất ổn an ninh tại trung tâm chính trị của cả nước là điều mà Ba Đình bằng mọi giá không để xảy ra.