Tại Hội nghị tổng kết hoạt động của Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp Trung ương diễn ra vào ngày 11/6/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra một tuyên bố “đanh thép” đã và đang đặt các cơ quan tư pháp Việt Nam trước sự hoài nghi lớn từ công luận.
Bằng việc ra lệnh xử lý nghiêm hành vi chạy án, làm sai lệch hồ sơ và lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong hoạt động tố tụng, ông Tô Lâm đã chạm đúng vào những ung nhọt nhức nhối nhất của nền tư pháp Việt Nam trong suốt một thời gian rất dài.
Tuy nhiên, theo giới quan sát quốc tế và các chuyên gia pháp lý, câu hỏi cốt lõi không nằm ở chỗ thông điệp có quyết liệt hay không, mà là: “Liệu bộ máy quản trị có thực sự dám nhìn thẳng vào sự thật để chuyển hóa các mệnh lệnh kể trên thành những cải cách thực chất về mặt thể chế?”
Trước hết, hệ thống chính trị ở Ba Đình hiện nay cần phải nhìn nhận thẳng thắn rằng, chạy án và môi giới án không đơn thuần là câu chuyện đưa và nhận tiền giữa 2 cá nhân, mà đó là hành vi đang trực tiếp làm xói mòn niềm tin của đại đa số người dân vào công lý.
Theo đó, một xã hội người dân có thể chấp nhận một bản án thua kiện nếu quy trình xét xử diễn ra công bằng và minh bạch. Nhưng không một ai có thể tôn trọng pháp luật nếu họ biết rằng kết quả của một vụ án đã được dàn xếp từ trước ở đâu đó ngoài phòng xét xử thông qua các đường dây chạy án.
Việc để tồn tại những kẻ trong hệ thống tư pháp, đó là các điều tra viên, kiểm sát viên hay thẩm phán…, công khai “quảng cáo” về mối quan hệ với những người có quyền – mà thực chất đang rao bán một ảo tưởng nguy hiểm rằng luật pháp Việt Nam luôn luôn có cửa sau.
Chính ảo tưởng này đã làm méo mó cho suy nghĩ và các hành vi ứng xử của người dân, khi có dính líu đến luật pháp là lập tức nghĩ ngay đến việc dùng tiền để “lo lót”. Đồng thời điều này đã bôi bẩn danh dự của những cán bộ tư pháp chân chính.
Nghiêm trọng hơn, hành vi cố ý làm sai lệch Hồ sơ của vụ án, vốn là xương sống của quá trình tố tụng bằng cách thêm, bớt, sửa, tráo hay hủy hoại chứng cứ…, đã làm biến dạng sự thật khách quan.
Để từ đó, khiến cho mọi quy trình xét xử sau đó dù có chuẩn xác đến đâu cũng không thể mang lại một bản án với kết quả đúng người, đúng tội và đúng theo pháp luật đã quy định.
Cho dù, hệ thống pháp luật Việt Nam, cụ thể là Bộ luật Hình sự năm 2015 (Sửa đổi năm 2025), hoàn toàn có đầy đủ các công cụ pháp lý để trừng trị các tội danh từ nhận hối lộ, đưa hối lộ, môi giới hối lộ cho đến tội làm sai lệch hồ sơ vụ án. Vậy vì sao vấn đề này vẫn có đất sống và chỉ bị phát hiện khi hậu quả đã đi quá xa?
Vẫn theo giới chuyên gia pháp lý, câu trả lời không thể chỉ gói gọn trong việc kêu gọi đạo đức cá nhân sáo rỗng như các lãnh đạo của Đảng CSVN từ trước đến nay vẫn làm. Đạo đức là điều kiện cần nhưng hoàn toàn không đủ để ngăn chặn lòng tham của các cán bộ trong hệ thống tư pháp.
Một hệ thống tư pháp vận hành phụ thuộc quá nhiều vào hồ sơ giấy tờ thiếu chặt chẽ, không được đưa ra xét xử sớm…, đã tạo điều kiện cho các cuộc tiếp xúc kín giữa các cán bộ Công An, Viện Kiểm sát và Tòa án không được kiểm soát.
Chống chạy án bằng các lời kêu gọi liêm chính như từ trước đến nay hoàn toàn chỉ mang tính phong trào, muốn bền vững phải chống bằng tuân thủ nghiêm ngặt, đầy đủ và trách nhiệm giải trình.
Một nền tư pháp liêm chính thực sự chỉ có thể được bảo vệ khi các quy trình tố tụng đủ chặt chẽ, quản lý bằng hệ thống dữ liệu số liên thông, với chứng cứ đủ minh bạch và chế tài xử lý đủ nghiêm minh. Để không một cá nhân nào có thể dùng quan hệ hay tiền bạc để bẻ lái công lý.
Trà My – Thoibao.de
