Đại hội XIV khép lại, để lại không chỉ danh sách nhân sự mà là một “cú bẻ lái” quyền lực: tất cả co lại quanh Tổng Bí thư Tô Lâm. Giới quan sát gọi đó là giải pháp quyết liệt, nhưng cái giá có thể là rủi ro chưa từng có.
Thực chất đây là cuộc trưng cầu không phiếu: giữ nguyên tắc cũ hay biến “ngoại lệ” thành luật mới phục vụ ý chí cá nhân. Nội bộ bị xé thành ba mảng: phe thủ cựu bám điều lệ; phe “ổn định bằng ngoại lệ”; và đám đông chỉ biết ngửi gió, chờ bên thắng rồi mới vỗ tay. Chính đội quân cơ hội ấy, như một loại dầu bôi trơn trơ trẽn, đã giúp cán cân nghiêng về phía Công an—thứ đã chuẩn bị cuộc chơi từ lâu.
Thắng lợi của ông Tô Lâm giống một canh bạc sinh tử: kiểm soát bàn cờ, loại đối trọng, trở thành hạt nhân duy nhất. Lịch sử thế giới thường cho hai cửa khi quyền lực tuyệt đối rơi vào tay một người: hoặc tha hóa và đàn áp để tự giữ ghế—ổn định kiểu nghĩa trang, nghèo mà “yên”; hoặc dùng quyền lực tập trung để đập rào cũ, cải cách sâu như Hàn Quốc, Đài Loan từng làm—nhưng đây lại là điều Bắc Kinh không muốn thấy ở Việt Nam.
Những động tác mạnh tay gần đây có thể là khởi động cải cách, cũng có thể là mở màn cho thời kỳ “đóng băng” phản biện. Với ông, đó là ván cược của đời mình. Với dân tộc, là ván cược của nhiều thế hệ: một kỷ nguyên đổi mới thật, hay một đêm dài được bọc bằng hai chữ “ổn định”.
